Tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw sierde deze geheimzinnige advertentie de omslag van het clubblad van WV-HEDW:

In De Voorzet werd de vraag gesteld: wie is meest prominente scheidsrechter die er ooit op de velden van WV-HEDW heeft rond gelopen?

Dan praten we niet over Roelof Luinge, noch over oud-lid Maurice de Hond. Noch over Harrie Wijnschenk, die na de Tweede Wereldoorlog als scheidsrechter op het hoogste amateurniveau in de voetsporen trad van zijn vader David, een van de oprichters van Hortus. Evenmin over oud-voorzitter Harrie Polak, die vele jaren bondsarbiter voetbal én handbal was. Noch over mijn favoriete AVB-scheidsrechters destijds Henk Maul en Radouane. Noch Fred Smal, de scheidsrechter met het toupetje (Toupetje af, Het Parool, 8 november 1982). Noch over onze bondsscheidsrechters Hannes Broodkoorn en Jan Stapel, beiden lid van verdienste van de Scheidsrechtersvereniging Amsterdam (SVA); oud-bestuurslid Martin Hooyer; Harry Zehenpfenning, lid van de SVA sinds 1988; Johan van Genderen, nog steeds actief als scheidsrechter op niveau; ‘bloemenman’ Willem Hoogenkamp, die in 2022 na 25 jaar afscheid nam als verenigingsscheidsrechter en die ook anno 2025 nog zijn wedstrijdjes fluit; Dennis Nijsen, die aan het einde van het seizoen 2021-2022 na jarenlange trouwe dienst afscheid nam als grensrechter van de Zaterdag 1 maar die namens de KNVB nog steeds vrouwenwedstrijden fluit.Noch over de leden van onze scheidrechterscommissie Nico Manshanden, Joost Hes, Paul Sikkema en aanstormend talent Yassir Boudazdaz die in 2024 net als de Zondag 1, waarvan hij assistent-trainer is, promoveerde naar de tweede klasse KNVB. Noch over meer en minder verdienstelijke clubscheidsrechters uit het recente verleden als Sander Post, Ed Duijf, Rinus Lijesen en Antoon van Meurs of uit het heden zoals Casper Amir, Raymond Lion, meneer Hallil, Willem Kooperdraat en vele anderen.

Nee, dan dringt zich slechts één naam op: Leo Horn. Hij werd in zijn tijd, waarin het Nederlands voetbal internationaal nog weinig voorstelde, beschouwd als een van de beste scheidsrechters ter wereld. Hij floot ruim 1500 Nederlandse en 133 internationale wedstrijden, waaronder 41 interlands. Zijn biograaf Van der Eijk schreef: “Zijn zelfverzekerde optreden en uitgesproken meningen, waarmee hij in de media graag van zich deed spreken, maakten hem tot een ‘bekende Nederlander’ avant-la-lettre, die zowel bewondering als afkeer opriep.”

Leopold Sailvin (Sylvain) Horn werd geboren op 29 augustus 1916 in Sittard als zoon van veekoopman Leo Horn en Pauline Levij, geboren in Keulen. Hij had een oudere broer Edgar Leopold, een zus Sophie en jongere broer George. In zijn kinderjaren organiseerde hij met zijn buurjongen Toon Hermans circusvoorstellingen. Toon trad op en Leo was directeur. "De opbrengst was voldoende om een dag lekker misselijk te zijn van de zoute drop", herinnerde hij zich in zijn autobiografie Leo Horn fluit.

Omdat moeder Horn meende dat de grote stad haar kinderen betere toekomstmogelijkheden zou bieden, drong zij bij haar man aan op verhuizing. In 1928 vertrok het gezin naar Amsterdam, waar het ging wonen op het adres Plantage Badlaan20 hs. Tijdens de oorlog woonde het gezin in de Frans van Mierisstraat, op nummer 56 hs. Horn noemde de verhuizing naar Amsterdam zijn ‘eerste Bevrijding’. Zijn tweede bevrijding was op 5 mei 1945.

Leo ging naar de lagere Hendrik Westerschool aan het Weesperplein. Daarna deed hij de Derde Driejarige HBS aan de Polderweg. Net als veel van zijn Joodse schoolgenoten ging hij voetballen bij Wilhelmina Vooruit. In Leo Horn fluit schrijft hij: “Ik was dertien, toen een van mijn buurmensen mij meenam naar Wilhelmina Vooruit, die in de Watergraafsmeer speelde. Ik kreeg een blauw-witte uitrusting. De avond voor mijn eerste wedstrijd voor Wilhelmina Vooruit trok ik mijn plunje aan. Van een goede kennis van mijn vader had ik mijn eerste kicksies gekregen. Trots bekeek ik mijzelf in de spiegel. Ik ben bij de aspiranten begonnen, later speelde ik voor de junioren (‘adspiranten’ waren de jeugdleden van 13-15; junioren van 16-18). Bij de club van Martijn Sajet heb ik gepoogd een voetballer te worden. Op links heeft men mij op elke plaats gebruikt, maar een goede speler ben ik nooit geweest. Zeker, ik speelde enthousiast, op het harde af, echter eerlijk en sportief. Ik bracht het tot het tweede elftal van Wilhelmina Vooruit, toendertijd een vierdeklasser van de voetbalbond. Als invaller kwam ik weleens in het eerste uit.”

Het heeft er alle schijn van Leo hier fantasie verwart met realiteit. Op de enige foto die we van hem hebben als speler van Wilhelmina Vooruit uit mei 1933, met dank aan vriend van de familie Horn Jan Biekens, ligt Leo in het midden vooraan als keeper van het enige juniorteam uit die tijd.

In het tweede, laat staan het eerste, heeft hij nooit gespeeld, omdat hij op zijn zeventiende zodanig last kreeg van zijn knie dat hij stopte met voetballen. “Het advies luidde: laat je opereren. De wetenschap was in die dagen nog niet zover dat een speler na twee maanden weer kon spelen. Ik heb me laten opereren. Maar daarna moest ik een lange tijd wachten. Dat beviel me niet, ik wilde actief zijn . Als zeventienjarige berustte ik er niet in dat mijn voetbalcarrière al zou zijn afgelopen. Daarom heb ik mij gemeld voor het leiden van wedstrijden.”

In februari 1934 stond de zeventienjarige Horn voor de eerste keer als scheidsrechter op het veld bij de AVB-wedstrijd Blauw-Wit tegen Taba. “Zijn leiding was buitengewoon warrig geweest, aldus de spelers zelf na afloop, die het eindsignaal beschouwden als het hoogtepunt van de wedstrijd.”, schreef zijn biograaf P. van der Eijk. “Ondanks deze valse start bleek scheidsrechteren Horn te liggen. Hij was beslist in zijn optreden en de spelers aanvaardden zijn gezag. Hoewel zijn flair wel eens groter was dan zijn kennis van de spelregels, stond dat goede beoordelingen niet in de weg.(…) Gestaag promoveerde hij naar hogere afdelingen.” In 1938 maakte hij, 22 jaar oud, de overstap naar de landelijke KNVB. De Duitse bezetting maakte een einde aan zijn arbitrale opmars.

Tijdens de oorlog werkte Horn bij de Joodse textielfirma Lehmann & Co tot in 1941 het Joods personeel op bevel van de bezetter werd ontslagen. Horn voorzag zichzelf daarna van een valse identiteit, hielp tientallen onderduikers aan veilige adressen, verspreidde illegale publicaties en pleegde gewapende overvallen op munitiedepots en aanslagen op hooggeplaatste SS’ers. Zijn verzetsdaden zijn uitgebreid beschreven door sporthistoricus Jurryt van de Vooren in zijn bijdrage aan de bundel Gezichten van Joods verzet. Veertig schetsen van Joden in verzet, onder de titel Mijn naam is Leo Horn en ik ben Jood. In die bundel staat ook een portret van Jaap de Paauw, oud-voorzitter van EDW.

Na de oorlog begon Horn zijn eigen stoffenzaak, die hij uitbouwde tot een keten van 16 winkels. Ook hervatte hij zijn scheidsrechterscarrière. In 1948 leidde hij zijn eerste wedstrijd op het hoogste niveau in Nederland. Drie jaar later werd hij door de bond op de internationale lijst geplaatst. Een van de hoogtepunten in zijn internationale carrière was de Match of the Century op Wembley in 1953 waarin de Magische Magyaren onder aanvoering van sterspeler Ferenc Puskás de Engelsen met 3-6 de eerste thuisnederlaag sinds 50 jaar bezorgden. Twee keer floot Horn de finale van de Europacup voor landskampioenen. In 1957 won Real Madrid onder zijn leiding in de Spaanse hoofdstad met 2-0 van Fiorentina. Vijf jaar later, op 2 mei 1962, floot hij in zijn eigen stad, Amsterdam, de historische finale tussen bekerhouder Real Madrid en Benfica voor 65.000 toeschouwers in het Olympisch Stadion. Benfica, met de twintigjarige uitblinker Eusebio in de gelederen, won met 5-3.

Tijdens het WK in Chili in 1962 was Horn grensrechter bij de finale tussen Brazilië en Tsjecho-Slowakije, die eindigde in 3-1. In 1963 en 1964 leidde hij de finale van de Copa Libertadores, het clubkampioenschap van Zuid-Amerika, gewonnen door resp. Santos en Independiente. Op 31 augustus 1966 floot hij zijn laatste officiële wedstrijd, de vriendschappelijke partij tussen Ajax en het nationale team van Bulgarije.

Ook tijdens zijn hoogtijdagen als arbiter bleef Horn zijn oude club trouw als donateur en adverteerder. Bij het veertigjarig jubileum van Wilhelmina Vooruit in 1948 floot ‘ons oud-lid Horn, die het als scheidsrechter tot de eerste klasse heeft weten te brengen’ de ‘opluisteringswedstrijd’ tussen het Rotterdamse Sparta en het pas naar de eerste klasse gepromoveerde KFC uit Koog aan de Zaan, aldus het clubblad. Sparta won. Na het WK in Chili sprak hij in de kantine van WV-HEDW over zijn belevenissen daar. Op 23 mei 1968 floot hij de jubileumwedstrijd van WV-HEDW tegen De Zwaluwen, een team van oud-internationals met o.a. Hans Boskamp en Joop Stoffelen, ter gelegenheid van het zestigjarig bestaan van onze club. In 1985 werd hij benoemd tot erelid van de Scheidsrechtersvereniging Amsterdam. Op 16 september 1995 overleed Leo Horn na een beroerte in het ziekenhuis van Amstelveen. 

Jos van Meeuwen

Deze elftalfoto met Leo Horn staand vierde van links stamt mogelijk van een veteranenwedstrijd ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan van Wilhelmina Vooruit in 1948.

Bronnen:

Leo Horn fluit. De grote Nederlandse scheidsrechter vertelt uit zijn leven. Amsterdam, 1963

De grote Nederlandse scheidsrechter vertelt uit zijn leven (Amsterdam [etc.] 1963)

Leo Horn, Ajax mìjn idee! Selectie uit de veelgelezen TeleVizier-meditaties van scheidsrechter Leo Horn over Ajax 1967-1972. Z.pl, 1972

Leo Horn, Leo Horn en het WK '74. Gele kaarten en rode kaarten, vrije trappen en strafschoppen voor spelers en officials. Bussum, 1974

"Leo Horn moest als joodse scheidsrechter opkrassen", artikel door Sieb Oostindië, De Telegraaf, 2-december 1989

P. van der Eijk, Horn, Leopold Sailvin (1916–1995), in: Biografisch Woordenboek van Nederland, 2013

Jongens, vol illusies en idealen. WV-HEDW 1908-2008, Deel 1. Drie mooie geboorten 1908-1945, p. 101; Deel 2. Met nieuwe kracht het veld weer op, p. 290

Jurryt van de Vooren, Mijn naam is Leo Horn en ik ben Jood, in: Gezichten van Joods verzet. Veertig schetsen van Joden in verzet. Uitgegeven door de Nederlandse Kring voor Joodse genealogie in 2020

Jos van Meeuwen en Vincent Huis in ’t Veld, Jacob de Paauw, diamantbewerker en voetbalbestuurder in verzet, in: Gezichten van Joods verzet Veertig schetsen van Joden in verzet. Uitgegeven door de Nederlandse Kring voor Joodse genealogie in 2020